جشنواره ي پسته دامغان فرصت يا تهديد …؟؟!!

كوير همواره مأمن گنج هاي شايگان بوده است ؛ دامان پر سخاوت كوير اگر چه خشك وبي حاصل است اما خاستگاه گران بها ترين دفينه هاست
طلاي سرخ ( زعفران ) و طلاي سبز ( پسته ) همان گنجينه ي گران بهايي است كه كوير بر مردمان سخت كوش خود عرضه كرده است. اگر چه آسمان كوير نامهربان و عبوس است و تحفه اي جز ابرهاي عقيم براي بيابان هاي تشنه ي مأيوس ندارد اما دامان بخشنده ي اين مادر مهربان براي فرزندانش گاه آن چنان اندوخته اي را هديه مي دهد كه جبران تمام بي حاصلي روزها و ماه ها و سال هايش مي شود.

پسته محصولي استراتژيك لست از آن جهت در ماهيت اش امنيت درآمدي است لذا مي تواند تأثير چشمگيري بر درآمدهاي غير نفتي داشته باشد.
كشورهاي نفت خيز كه عموما اقتصادي تك بعدي بر محور نفت دارند سال هاست به اين باور رسيده اند كه براي توسعه يافتگي و ايجاد جهش اقتصادي در كشورشان بايد از وابستگي به اين طلاي سياه بكاهند و مسيرهاي تازه اي براي رشد و بالندگي كشورشان بيابند ؛ امارات به سمت و سوي تقويت زير ساخت ها و تأسيسا ت گردشگري رفته است و قطر برآن است تا از طريق ترانسفر مسافر و ترانزيت كالا راه را براي خلاصي از اقتصاد تك بعدي هموار سازد.
كشور ما سرشار از منابع طبيعي و سرمايه ي ارزشمند انساني است اما عدم توجه به اين پتانسبل ها موجب شده است كه همچنان اقتصاد ما وابسته به نفت باشد و تا رسيدن به اقتصادي پويا مسير طولاني در پيش داشته باشيم.

توجه به توليد كالاهاي استراتژيك می تواند در كنار نفت در بخش صادرات ، سهم درآمدهاي ملي را إفزايش بدهد و ارزآوري قابل توجهي إيجاد نمايد و مسير حركت به سوي اقتصادي چند محوري را هموارتر نمايد.
از آنجايي كه پسته ي ايران و به خصوص پسته ي دامغان داراي كيفيتي متمايز از گونه هاي مشابه در ديگر نقاط دنيا مَي باشد ، لازم است تا با توجه جدي و صرف وقت و هزينه و انجام مطالعات كاربردي در زمينه ي تقويت و ارتقاء شاخص هاي كيفي توليد ، راه براي توسعه ي صادرات اين محصول هموار شود و از ره آورد آن درآمدهاي حاصل از بخش صادرات افزايش يابد.
براي رسيدن به اين هدف بايد ابتدا شرايط توليد محصول مورد توجه قرار بگيرد و براي اين كه پسته بتواند شاخص هاي صادراتي كشور را ارتقاء ببخشد بايد اول توان اين را داشته باشد كه ابتدا در شهري كه توليد شده است ارزش آفريني كرده و ثروت و اشتغال پايدار ايجاد كند.

با نگاهي گذرا به پيشينه ي پسته در شهر دامغان متوجه مي شويم كه متأسفانه اين محصول ارزشمند عليرغم توسعه ي كمي و كيفي در سال هاي اخير ، هرگز نتوانسته آن گونه كه انتظار مي رود در توسعه ي اقتصاد شهري تأثير چشمگيري داشته باشد ؛ ميزان تراكنش هاي پولي حاصل از فروش اين محصول در بازه ي زماني سه ماهه ي برداشت تا عرضه به بازار ، بسيار قابل توجه است اما فقط عده اي محدود كه عمدتاً باغداران و كاسبان محلي هستند را منتفع مي كند و زمينه را براي اشتغال موقت و فصلي عده اي غير بومي فراهم مي سازد و تأثير چنداني در اشتغال پايدار و فرايندهاي درآمدي مردم ندارد ؛ عليرغم افزايش قيمت و كميت محصول در سال هاي اخير ما شاهد بيشترين ميزان بيكاري و فقر در دامغان هستيم.
بايد دنبال ” چرايي ” اين مسئله باشيم و اگر بتوانيم پاسخي درست و كارشناسانه براي آن ببابيم شايد بتوانيم اميدوار باشیم به بهبود شرايطي كه امروز شاهد آن در شهرمان هستيم.

جشنواره ي پسته كه سال هاست با همت مسئولين و متوليان اين حوزه برگزار مي گردد هنوز نتوانسته گامي جهت پاسخ به اين ” چرايي ” بردارد ؛ اين جشنواره زماني می تواند ادعا كند كه موفق عمل كرده است كه توانسته باشد جايگاه اين محصول استراتژيك را در اشتغال ، پويايي ، سرزندگي ، توسعه يافتگي و ثروت آفريني در شهر دامغان تبيين كند.

به راستي خروجي اين جشنواره در طي اين سال ها چه بوده است …؟؟؟

جشنواره هايي از اين دست جداي از بُعد تبليغاتي و رسانه اي كه شايد مورد نظر عده اي خاص براي رسيدن به مقاصدي خاص باشد ، حاصلي در پي نخواهد داشت مگر آن كه اساس و پايه ي آن بر مدار دانش ، آگاهي و آسيب شناسي به دور از هر گونه تحريف و تعصب باشد.

متاسفانه بخش علمي جشنواره كه مي تواند اين مأموريت ها را دنبال كند ، ضعيف عمل كرده است ؛ اين كه جشنواره اي برگزار گردد با گروه موسيقي و اجراي هنرمندان (آن هم غير بومي !!) و بعد تقدير و تشكر از عده اي و اراائه گزارشات غير علمي و غير كارشناسانه … جز اتلاف وقت و هزينه ثمر ديگري نخواهد داشت.

بنده در اين يادداشت به دنبال تخريب شخص يا اشخاص نيستم چرا كه هيچ شناختي از متوليان و مجريان جشنواره ندارم و به عنوان يك شهروند دغدغه مند در خود احساس وظيفه مي كنم مواردي را متذكر شوم باشد كه شمعي بيافروزم و به قدر بضاعتمت لاشي در جهت بهبود شرايط كرده باشم تا شايد راه گشا باشد و قدمي جهت ارتقاء كيفيت جشنواره در سال جاري … اميدوارم مسئولين و متوليان جشنواره اين اشارات را مشاوره ي يك همشهري بدانند و خداي نكرده موجب سوء تفاهم نگردد.

آنچه متوليان جشنواره بايد به آن بپردازند آسيب شناسي حوزه تجارت پسته در دامغان است تا با پاسخ شفاف ، علمي و كاربردي به ” چرايي ” مطرح شده در اين يادداشت ، بتوان قدمي در مسير توسعه بر محور داشته هاي شهرمان برداريم داشته اي كه بي شك مي تواند ثروت آفرين باشد و إيجاد اشتغال پايدار نمايد.
لذا موارد ذيل كه به نظر مي رسد توجه و تأمل در آن مي تواند راه رسيدن به اين پاسخ را هموار سازد ، ارائه مي گردد:

١- مهم ترين عامل عدم تأثير اين محصول استراتژيك در فرآيند رشد اقتصاد شهري ، خام فروشي است
با آن كه دامغان قطب پسته ي كشور به خصوص به لحاظ كيفيت محصول است اما هنوز نتوانسته به سمت و سوي صنايع تبديلي و بسته بندي پيش برود
خام فروشي محصول اگر چه براي باغداران سودي آني به دنبال دارد اما به دو جهت موجب خسراني قابل توجه مي شود
اول آن كه اشتغال بايدار به همراه ندارد
و دوم عدم ارزش افزوده ي محصول است

اگر زحمت يك ساله ي باغدار و ريسك محصول تا زماني كه قابليت عرضه به بازار را داشته باشد و نيز هزينه ي ” داشت ” تا زمان ” برداشت ” را محاسبه كنيم ، متوجه خواهيم شد براي باغداران زحمت كش و توليد كنندگان سود چشمگيري نخواهد داشت و بخش بزرگي از عوايد فروش محصول بابت هزينه ها صرف مي شود و در واقع سودي كه بر مبناي ارزش افزوده ي كالاست نصيب تجار و واحدهاي بسته بندي مي گردد؛ لازم است سرمايه گذاران اين حوزه به اهميت صنایع تبديلي و بسته بندي كه مقدمه ورود به بازارهاي جهاني است، توجه كنند

٢- عدم تجاري سازي ويرند سازي محصول ،
اين محصول ارزشمند يا به صورت تازه و يا خشك ( فله ) به بازار عرضه مي گردد و توليد كننده گويا هيچ مسئوليتي در قبال محصولش بعد از فروش ندارد. اما خوب است بدانيم كه پسته ي دامغان كه عمدتا توسط تجار و بنكداران، خريداري مي شود به نام پسته ي كرمان ، رفسنجان و… عرضه مي گردد. در حقيقت ما دامغاني ها هم نمي توانيم پسته ي دامغان را از پسته ي شهرهاي ديگر تشخيص دهيم چه رسد به مصرف كننده اي كه شايد در عمرش باغ پسته را نديده باشد …
دردناك تَر آن كه در بعضي كشورها ، پسته ي دامغان با برندهاي تركي ، عربي و اروپايي عرضه مي شود و بنده خود در كشور عمان شاهد چنين موردي بودم.
يكي از مواردي كه بايد در جشنواره ي پسته به آن توجه شود تشويق و ترغيب توليدكنندگان وسرمايه گذاران اين حوزه به سمت وسوي إيجاد يك بزند معتبر كه قابليت بين المللي داشته باشد ، است. در اين حوزه از ظرفيت نخبگان مي توان بهره مند شد.

٣- عدم وجود بازار متمركز پسته در شهر؛
مركز تجاري پسته كه محل داد و ستدهاي كلان باشد بسيار ضروري است اگر قرار است پسته به عنوان محصول شاخص استان معرفي گردد و اقدامات اساسي جهت ارتقا اقتصادي اين محصول برداشته شود لازم است تا بنگاه هاي اقتصادي مرتبط با اين محصول در بازاري متمركز شوند. مهم ترين تأثير اين بازار در اين است كه توليدكنندگان كوچك مَي توانند به واحدها خريد عمده و جزئي مرتبط شوند پراكندگي واحدها تجاري پسته در شهر باعث سردرگمي مشتريان ، خريداران جزئي و عمده ، تجار غير دامغاني ، گردشگران و مسافران می گردد.
از طرفي وجود چنين مركز تجاري مَي تواند رقابت سالم از جهت قيمت و كيفيت براي خريداران ونيز توليد كنندگان ايجاد نمايد
جنبه ي ديگر ضرورت ايجاد اين بازار، از منظر شهري است كه در موسم برداشت پسته بازار مكاره اي به خصوص در پياده رو هاي كم عرض خيابان اصلي إيجاد مي شود كه چهره ي ناخوشآيندي به شهر مي دهد…….

٤- پسته محصولي چند وجهي است كه از مغز ، پوست برگ درخت ، چوب آن و … مي شود استفاده كرد
اين كاربردهاي متنوع مورد غفلت واقع شده است البته در جشنواره ي سال قبل چند شركت دانش بنيان كه در اين زمينه توليداتي داشتند محصولاتشان را به نمايش گذاشته بودند كه به نظرم بهترين و مفيدترين و كاربردي ترين بخش جشنواره ي پارسال بود
هر كدام از اين نوآوري ها اگر بر پايه ي تحقيقات بازار انجام شود و می شود در جهت جذب سرمايه گذار براي توليداتي از اين دست تلاش كرد، مي توانيم دهها شغل از قِبَل آن تعريف كنيم.

و در آخر ضمن تقدير و سپاس از متوليان و مجريان جشنواره ي پسته كه قدم هاي أوليه را به درستي برداشتند يادآور مي شوم كه لازم است اين جشنواره صورتاٌ و ماهيتاً تغييرات أساسي كند و مسيرش را به سوي تلاش جهت جذب سرمايه گذار به منظور إيجاد فرصت هاي شغلي و توسعه ي پايدار وهمه جانبه هدايت كند ،
اين جشنواره اگر نتواند قدم مثبتي براي آنچه گفته شد در حوزه ي پسته بردارد ، إقبال مردمي و اعتماد عمومي را از دست خواهد داد و به جشنواره اي بدون خروجي مانند دهها جشنواره اي كه در طول سال برگزار مي گردد ، مبدل خواهد شد و چنين اتفاقي تهديدي خواهد بود براي آينده ي فعاليت هايي از اين دست كه ديگر هرگز جايگاه و پايگاهي مردمي نخواهد داشت اما اگر در زمان باقي مانده تا برگزاري اين رويداد ، عزم مجريان و برگزاركنندگان جزم گردد تا كاري از نو بِنَا كنند آن وقت جشنواره ي پسته فرصتي خواهد بود براي معرفي ظرفيت هاي سرمايه گذاري در اين حوزه و مي توان اميدوار بود كه خروجي آن باري از شانه هاي رنجور اين شهر مظلوم بردارد و مرهمي بر زخم هاي به جا مانده از فقر و بيكاري بر پيكر نحيف شهرمان باشد …
حكايت هم چنان باقي است …

منبع: دامغان نما

نویسنده: دکتر زهرا احمدیان